Σημαντικό εργαλείο για τη συμπλήρωση του απαιτούμενου χρόνου ασφάλισης παραμένουν τα πλασματικά έτη, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν είτε για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος είτε για την αύξηση του συνολικού ασφαλιστικού χρόνου.
Η αναγνώρισή τους δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι κάθε ασφαλισμένος μπορεί αυτομάτως να συνταξιοδοτηθεί πέντε ή επτά χρόνια νωρίτερα. Το πραγματικό όφελος εξαρτάται από την ημερομηνία πρώτης ασφάλισης, το πρώην Ταμείο, τον πραγματικό χρόνο εργασίας, την ηλικία και τις μεταβατικές προϋποθέσεις που έχουν κατοχυρωθεί.
Τα γενικά όρια προβλέπουν πλήρη σύνταξη στα 62 με 40 έτη ασφάλισης, πλήρη σύνταξη στα 67 με τουλάχιστον 15 έτη και μειωμένη στα 62, όπου αυτή προβλέπεται από τις διατάξεις του πρώην ασφαλιστικού φορέα και πληρούνται οι πρόσθετες χρονικές προϋποθέσεις.
Ποιοι μπορούν να ωφεληθούν περισσότερο
Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα πλασματικά έτη για όσους ασφαλίστηκαν για πρώτη φορά έως τις 31 Δεκεμβρίου 1992, τους λεγόμενους παλαιούς ασφαλισμένους.
Σε αυτή την κατηγορία ενδέχεται να υπάρχουν κατοχυρωμένα ή μεταβατικά δικαιώματα, τα οποία συνδέονται με τη συμπλήρωση συγκεκριμένου χρόνου ασφάλισης σε παλαιότερο έτος. Η προσθήκη πλασματικού χρόνου μπορεί, ανά περίπτωση, να βοηθήσει στη συμπλήρωση των απαιτούμενων ημερών ή ετών και να οδηγήσει σε συνταξιοδότηση με ευνοϊκότερες προϋποθέσεις από τα γενικά όρια.
Αυτό δεν ισχύει οριζόντια για όλους τους παλαιούς ασφαλισμένους. Για παράδειγμα, στις ειδικές διατάξεις για μητέρες ή χήρους πατέρες ανηλίκων εξετάζεται πότε συνέπεσαν η ανηλικότητα του παιδιού και ο απαιτούμενος αριθμός ημερών ασφάλισης, ενώ εφαρμόζονται και τα μεταβατικά όρια ηλικίας.
Για τους ασφαλισμένους που υπήχθησαν για πρώτη φορά στην ασφάλιση από την 1η Ιανουαρίου 1993 και μετά, η συνηθέστερη αξιοποίηση των πλασματικών ετών είναι η συμπλήρωση των 40 ετών ασφάλισης, ώστε να καταστεί δυνατή η λήψη πλήρους σύνταξης στα 62. Ο e-ΕΦΚΑ προβλέπει ότι για αυτόν τον σκοπό οι νέοι ασφαλισμένοι μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις ευρύτερες κατηγορίες πλασματικών χρόνων που ορίζει η νομοθεσία.
Έως πόσα χρόνια μπορούν να αναγνωριστούν
Το ανώτατο όριο δεν είναι ίδιο για όλες τις περιπτώσεις. Συνδέεται με το έτος του οποίου τις αυξημένες προϋποθέσεις επιδιώκει να συμπληρώσει ο ασφαλισμένος.
Συγκεκριμένα, μπορούν να αναγνωριστούν έως:
- τέσσερα έτη, για θεμελίωση με τις προϋποθέσεις του 2011,
- πέντε έτη, με τις προϋποθέσεις του 2012,
- έξι έτη, με τις προϋποθέσεις του 2013,
- επτά έτη, με τις προϋποθέσεις του 2014 και των επόμενων ετών.
Η δυνατότητα αναγνώρισης επτά ετών δεν πρέπει να συγχέεται με αντίστοιχη μείωση του ορίου ηλικίας. Ο χρόνος χρησιμοποιείται για να καλυφθεί το ασφαλιστικό σκέλος της συνταξιοδότησης· ο ασφαλισμένος πρέπει παράλληλα να έχει συμπληρώσει και την ηλικία που προβλέπεται για τη δική του κατηγορία.
Ποιοι χρόνοι μπορούν να αναγνωριστούν
Οι διαθέσιμες κατηγορίες διαφέρουν ανάλογα με την ασφαλιστική περίπτωση. Μεταξύ των χρόνων που μπορεί να αναγνωρίζονται περιλαμβάνονται:
- η στρατιωτική θητεία,
- ο χρόνος σπουδών,
- η γονική και η εκπαιδευτική άδεια,
- ο πλασματικός χρόνος λόγω τέκνων,
- κενά διαστήματα ασφάλισης,
- ο χρόνος απεργίας,
- καθώς και περίοδοι επιδοτούμενης ανεργίας ή ασθένειας, μέσα στα όρια που προβλέπει η νομοθεσία.
Δεν μπορούν όλοι οι χρόνοι να χρησιμοποιηθούν για κάθε συνταξιοδοτική διάταξη. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο πλασματικός χρόνος λόγω παιδιών δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθεί για τη συμπλήρωση των 5.500 ημερών στις παλαιές διατάξεις μητέρων ή χήρων πατέρων ανηλίκων, παρότι μπορούν να αξιοποιηθούν άλλες κατηγορίες πλασματικού χρόνου.
Ποιοι χρόνοι απαιτούν εξαγορά
Χρόνοι όπως οι σπουδές και η στρατιωτική υπηρεσία αναγνωρίζονται συνήθως με την καταβολή εισφορών. Αντίθετα, ορισμένες περίοδοι επιδοτούμενης ανεργίας ή ασθένειας μπορούν να συνυπολογιστούν χωρίς εξαγορά, υπό συγκεκριμένα χρονικά όρια και προϋποθέσεις.
Η διάκριση επηρεάζει και το ποσό της σύνταξης. Ο χρόνος που αναγνωρίζεται με εξαγορά λαμβάνεται υπόψη τόσο στην εθνική όσο και στην ανταποδοτική σύνταξη. Ο χρόνος χωρίς εξαγορά μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη θεμελίωση και τον υπολογισμό της εθνικής σύνταξης, αλλά δεν αυξάνει την ανταποδοτική σύνταξη.
Δεν υπάρχει, συνεπώς, μία ενιαία ή εγγυημένη αύξηση της σύνταξης, όπως τα 250 ευρώ τον μήνα για κάθε ασφαλισμένο. Το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται από τον αριθμό των ετών που εξαγοράζονται, τις συντάξιμες αποδοχές και το συνολικό ποσοστό αναπλήρωσης.
Πώς υπολογίζεται το κόστος για τους μισθωτούς
Για τους μισθωτούς, η εξαγορά γίνεται με την καταβολή του συνόλου της εισφοράς του κλάδου κύριας σύνταξης —της εισφοράς ασφαλισμένου και εργοδότη— η οποία στις συνήθεις περιπτώσεις αντιστοιχεί σε 20%.
Ως βάση λαμβάνονται οι αποδοχές του τελευταίου μήνα απασχόλησης πριν από τον μήνα υποβολής της αίτησης και όχι ο μέσος όρος των αποδοχών του προηγούμενου δωδεκαμήνου. Όταν η εργασία είναι μερικής απασχόλησης, οι αποδοχές ανάγονται σε πλήρη απασχόληση για τον υπολογισμό.
Έτσι, για παράδειγμα, με συντάξιμες μηνιαίες αποδοχές 1.200 ευρώ, το κόστος αναγνώρισης ενός μήνα διαμορφώνεται ενδεικτικά στα 240 ευρώ και ενός έτους στα 2.880 ευρώ, πριν από τυχόν έκπτωση λόγω εφάπαξ πληρωμής.
Τι ισχύει για τους ελεύθερους επαγγελματίες
Για τους μη μισθωτούς, το κόστος συνδέεται με την ασφαλιστική κατηγορία που έχει επιλεγεί. Ο e-ΕΦΚΑ διευκρινίζει ότι, όταν ο ασφαλισμένος έχει επιλέξει κατηγορία χαμηλότερη από τη δεύτερη, για τον υπολογισμό της εξαγοράς λαμβάνεται κατά κανόνα η εισφορά της δεύτερης ασφαλιστικής κατηγορίας.
Για το 2026, η εισφορά κύριας σύνταξης της δεύτερης κατηγορίας για ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους έχει οριστεί στα 222,12 ευρώ τον μήνα. Επομένως, η αναφορά σε γενικό κόστος που ξεκινά από περίπου 155 ευρώ δεν ανταποκρίνεται στα ισχύοντα ποσά για τη συγκεκριμένη κατηγορία ασφαλισμένων.
Πώς εξοφλείται η εξαγορά
Ο ασφαλισμένος μπορεί να καταβάλει το ποσό:
- εφάπαξ, μέσα σε τρεις μήνες από την κοινοποίηση της απόφασης, με έκπτωση 2% για κάθε πλήρες έτος εξαγοράς,
- σε ισόποσες μηνιαίες δόσεις, όσοι και οι μήνες που αναγνωρίζονται,
- ή, όταν έχει θεμελιωθεί το συνταξιοδοτικό δικαίωμα, με παρακράτηση του ενός τετάρτου της μηνιαίας σύνταξης μέχρι την εξόφληση.
Η αίτηση πρέπει κατά κανόνα να υποβληθεί πριν ή ταυτόχρονα με την αίτηση συνταξιοδότησης. Μεταγενέστερη αναγνώριση επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση, όταν διαπιστώνεται ότι ο πραγματικός χρόνος δεν επαρκεί για τη θεμελίωση — όχι για την αύξηση του ποσού.
Επειδή η εξαγορά μπορεί να έχει σημαντικό κόστος και δεν είναι πάντοτε οικονομικά συμφέρουσα, απαιτείται εξατομικευμένος έλεγχος του ασφαλιστικού ιστορικού πριν από την υποβολή της αίτησης.